AFYONKARAHİSAR KALESİ

 Kale 226 metre yükseklikte oldukça dik bir kaya kitlesinin üzerinde

kuruludur. Kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş merdivenler yardımıyla kaleye çıkılır. İç ve dış olmak üzere iki bölümden oluşan kalenin tepedeki iç bölümü Kız Kalesi veya Kız Kulesi adıyla bilinir. Kız Kale’sinde Sultan Alaeddin Keykubat’ın yaptırdığı bir cami bulunur. Burası askeri bir alan olarak düşünüldüğü için cephane ve erzak depoları yer alıyordu. Günümüzde  caminin minaresinin yıkık olduğu görülüyor.

Afyonkarahisar Kalesi İ.Ö. 1350 yılında bir sefer sırasında Hitit Kralı II.Murşil tarafından, askerlerinin kışı geçirmeleri amacıyla yaptırıldı. Daha sonra bölgede hakimiyet kuran Lidya, Pers, Helen, Bergama Krallığı, Roma ve Bizanslılar'ın yönetiminde kalan kale, Emevi Halifelerinin, Anadolu'ya yaptıkları seferler sırasında kale üzerinde kısa bir süre hakimiyet kursalar da Melikşah zamanında Selçuklu topraklarına katıldı.

Burada yerleşmiş olan halk kalenin üstünde oturduğu kayalara bakarak bu kaleye Karahisar adını verdiler.

Selçuklu Sultanı 1.Alaeddin Keykubat kaleyi onardıktan sonra devlet hazinelerini bu kale içerisinde saklamaya başladı.  O zamanlarda kale Hisar-ı Devlet olarak adlandırılıyordu. Selçuklu vezirlerinden Sahip Ata Fahrettin Ali döneminde kalenin ismi Karahisar-ı Sahip oldu.

Anadolu Beylikleri döneminde Germiyanoğullarına, 1392 yılında ise Yıldırm Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına dahil oldu. Ankara Savaşı'ndan sonra kısa süren Timur hakimiyeti ardından 1428 yılında Osmanlı topraklarına katılır. 1573 yılında burasını tamir ettiren II.Selim ise bölgede yetişen afyondan dolayı kaleye Afyonkarahisar adını verdi.

AFYONKARAHİSAR MÜZESİ

Afyonkarahisar’da müze kurma düşüncesi oldukça eskidir. Müze ilk olarak  Osmanlı Sadrazamı Gedik Ahmet Paşa’nın 1477 yılında yaptırdığı Medrese’de Cumhuriyetimizin onuncu yılı olan 1933 yılında açıldı. İlk  yıllarda Afyonkarahisar  ile birlikte çevresindeki Uşak, Kütahya, Isparta gibi illerden toplanan arkeolojik ve etnografik eserler sergileniyordu.

Müze binası yetersiz kalınca 1971 yılında bu günkü  yerine taşındı. Uşak, Burdur ve Kütahya’da  yeni müzeler açılıp,  bu yörelere ait eserler o illerde bulunan müzelere  nakledilince burada  sadece Afyonkarahisar  çevresindeki   yaklaşık yirmi antik şehir ile  kırk  kadar  höyükten çıkartılan arkeolojik değeri olan buluntular sergilenmeye başlandı.  

Bu eserlerin en eskisi Eski Tunç Çağına ait. Ayrıca Hitit, Frig, Helen, Roma ve Bizans döneminden de yapıtlar yer alıyor.

Müzenin ilk giriş kısmı çeşitli boylarda mermer heykeller,  mezar stelleri ile diğer taş eserlere   ayrılmış.

İkinci salonda ki vitrinlerde tanrı ve tanrıça  heykelleri görülüyor. Diğer bir vitrin içerisinde  hayvan heykelcikleri ile diğer figürinler yer alıyor.

Süs eşyaları, camdan eserler, çanak,  çömlekler, takılar ve ufak biblolar başka bir vitrin içerisinde.  Antik dönemlere ait bir doku tezgahının canlandırılması ilginç bir görüntü oluşturuyor.  Diğer bir bölümdeki sergide  küpler ve büyük  toprak testiler görülüyor. Zengin bir kişiye ait olduğu düşünülen mermer bir lahit müzenin gözde eserleri arasında. Müzede toplam 26564 adet olan nümizmatik koleksiyonu oldukça zengin

 Etnografya bölümünde daha çok Osmanlı döneminden kalan değerleri görmek mümkün. Ev ve bakır mutfak eşyaları, yöresel kıyafetler, el yazması kitaplar, el işi örnekleri, av silahları, eski tabancalar görülüyor. 1472 olarak tarihlenen Osmanlı devrine ait bir Kur’an rahlesi müzenin en değerli etnografik eseri.

Müzenin bahçesinde  mermer buluntular sergileniyor. Bahçede büyük ve küçük heykeller ile sütun başlıkları, mezar stelleri, toprak lahitler ve çeşitli mimari mermer  buluntular görülüyor.

Müzede13276’si arkeolojik olmak üzere toplam 44383 adet  önemli

eser yer alıyor

SYNNADA

Afyonkarahisar Şuhut ilçesinde bulunan antik dünyanın önemli şehirlerinden birisidir. Kuruluşu hakkında fazla bilgi olmamasına rağmen çok eski dönemlerden beri burada bir şehir yaşamı olduğu hakkında bulgular vardır. Eski Tunç Çağında olduğu gibi  Hitit, Frig, Helen, Roma ve Bizans Dönemlerinde de önemini korumuştur.

Synnada,  Hitit döneminde Afyon ve Kütahya illerinde hüküm süren bir prenslik olan Kuvala'nın başkentidir. Roma döneminde de bir başkent ve medeniyet merkezi olmuştur. Bugünkü Şuhut Truva Savaşları sonunda bölgeye gelen Akomas tarafından Synnada adıyla İÖ 1180 yılında kurulmuştur.

Roma döneminde imtiyazlar almış ve yarı özerk bir konuma ulaşmış ve kendi adına sikke bastırmıştır. Bazı sikkelerin üzerindeki motiflerin haşhaşa benzediği görülmektedir.

Synnada'da günümüze şehrin stadyum ve tapınağına ait kalıntılar vardır.

AFYON CİVARI UFAK YERLEŞİMLER

Afyonkarahisar İlimiz ve çevresi arkeolojik dönemlerde çok önemli yerleşimlere ev sahipliği yapmıştır. Bir çok medeniyet yeni şehirler kurmuş zaman içerisinde kaybolmuş bazı şehirler Pers,Arap akıncıları tarafından yağmalanmış ve çoğundanda günümüze bir bulgu ulaşmamıştır. Bazı şehirler kendi özerkliklerinin bir göstergesi olarak kendi adlarına sikke bastırdıkları bilinmesine rağmen bazı şehirlerin sikke bastırıp bastırmadıkları bilinmemektedir.

CİDYESSUS : Yerleşiminin Sincanlı ilçesi Küçükhöyük kasabası civarındadır.
PRYMNESSUS: Afyonkarahisar merkezi yakınlarındaki Sülün köyünde Friglerler tarafından kurulduğu düşünülen büyük bir yerleşimdir. Hellen ve Roma döneminde kent adına bronz sikke bastırdığı biliniyor. Afyon Arkeoloji Müzesinde bulunan muhteşem Herkül Heykelinin buradan çıkartılması şehirde heykel ve mermer işleme sanatına önem verildiğini gösteriyor.
SANAUS: Yeri Dazkırı ilçesi Sarıkavak köyüdür.
BEUDUS VETUS (PALAEOBEUDUS) : Antik dönem yerleşimin Afyonkarahisar Bolvadin İlçesi yakınlarında ve Bolvadin Çobanlar kara yolu üzerinde sanılmaktadır. Kente ait bir kalıntı yoktur. Şehir hakkında tek bilinen ünlü Roma İmparatoru Hadrianus'un bu kenti ziyareti sırasında bronzdan bir kent sikkesi bastırıldığıdır. Yerleşim hakkında başka bulgu bulunmuyor.

METROPOLİS: Dinar ilçesi Tatarlı kasabasında kurulmuş, bir kenttir; Campus Metropolitanus veya Frig Metropolisi adıylada bilinir. Roma döneminde imparator adına ve Sardes kentiyle ortak sikke bastırmıştır.

DOCIMEIUM: İncehisar ilçe merkezinde, Hellenistik dönemde Makedonyalılar tarafından kurulmuş bir kenttir.

DIOCLEIA: Kent yerleşimi Hocalar ilçesi Ahurhisar kasabasındadır. Roma İmparatoru M.Antonius‘un kenti ziyareti anısına bronz kent sikkesi bastırmıştır. Bölgede kitabe olduğu sanılan bir yazıt görülmüştür.
SIBIDUNDA:Şuhut ilçesi Atlıhisar kasabasında kurulan bir kenttir. OCOCLIA:Şuhut ilçesi Karacaören köyünde bir kenttir. Roma döneminde imparator adına ve Bruzus kentiyle ortaklaşa bronz kent sikkeleri bastırmıştır.
LYSİAS:Şuhut ilçesi Arızlı köyünde bir kenttir. Roma döneminde yarı özerk konumuyla, imparator adına bronz kent sikkeleri bastırmıştır.
İDYESSUS : Sincanlı ilçesi Küçükhöyük kasabasında höyük diye bilinen bölgededir.

PENTAPOLİS ŞEHİRLERİ

Brouzos şehrinde bulunan bir kitabede, Afyonkarahisar Sandıklı

Ovasında bulunan birbirine yakın beş şehrin Bizans döneminde

Pentapolis Şehirleri olarak adlandırıldığını yazmaktadır. Bu beş şehir

Bruzus, Eucarpeia, Hieropolis, Otrus ve Stectorium'dur.

BRUZUS ( BROUZOS ) : Sandıklı ilçesi Karasandıklı köyündedir. Roma

imparatorluğu döneminde birkaç kez şehir adına sikke basıldığı biliniyor.

Civardaki köylerde bu şehirden kalan az miktarda kalıntı görüldü.

Septimius Severus onuruna yazılmış bir kitabede köy camisinin yanında

görülebilir. Bu kitabe üzerinde antik şehrin adı yazılıdır.

EUCARPEIA: Sandıklı ilçesi Emirhisar köyünde kurulan Pentapolis'in en önemli şehridir. Roma İmparatoru Augustus devrinde basılan sikkelerde şehrin adı 'Eukarpeia Ovası' olarak geçer. Hadriyanus zamanında basılan sikklerde ise şehrin adı Eucarpeia olarak yazılmıştır. Birkaç sutun ve şehir surlarına ait az miktarda kalıntı görülebilir. Bölgeden çıkan az miktardaki buluntu Afyon Müzesinde sergilenmekte.

HİEROPOLİS:Sandıklı ilçesi, Koçhisar köyünde kurulan Pentapolis kentlerinden biridir. Phrygia Salutaris (Şifalı Frigya)’nın merkezidir. Bundan dolayı kutsal Kent anlamına gelen Hierapolis ismini almıştır. Roma döneminde imparator adına bronz sikke bastırmış. Bazı sikkelerin üzerinde yer altı dünyasının korkulan tanrısı Hades ve onun üç başlı köpeği Kerberos motifleri yer almaktaydı. Bu inanç yerin derinliklerinden gelen gelen sıcak su ile alakalıydı. O zamanki inanca göre bu sıcak suyun Hades ile bağlantılı olduğu düşünülmekteydi. 19. yy'da burada bulunduğu bilinen tapınaktan ve diğer binalardan kalıntılar günümüze ulaşmadı.

OTRUS: Hocalar ilçesi Yanıkören köyünde kurulmuş Pentapolisin en küçük kentidir. Sandıklı Ovasının güneyinde yer alır. Yerleşimin çok eski dönemlerden beri varlığı bilinmesine rağmen o zamandan günümüze ulaşan her hangi bir buluntu mevcut değildir. Roma döneminde sikke bastırıldığı biliniyor. Bizans dönemine ait olduğu düşünülen az miktarda kalıntı görülebilir.

STECTORiUM: Sandıklı ilçesi Menteş kasabası yakınlarında Kocahöyük denilen bir tepenin üzerinde kurulmuş olan Pentapolis kentlerinden biridir. Roma döneminde kent kendi adına bronz kent sikke bastırması o dönemlerde yarı özerk durumda olduğunu gösteriyor. Arkeolojik araştırmalar sırasında şehrin tiyatrosuna ait olan kalıntılar görülmüştür. Menteş Baba Türbesinde Latince bir yazıt ve Bizans döneminden kaldığı düşünülen arkeolojik önemi olan birkaç taş kalıntısı bulunur. Yakın çevrede bulunan bir kale kalıntısının da eski dönemlerden kaldığı düşünülüyor. .

APAMEIA ( APAMEİA KİBOTOS )

Afyonkarahisar Dinar İlçesi yakınlarında yer alan büyük bir antik

kenttir. Şehir İÖ 6. yy'da Efes'ten sonra Anadolu'daki ikinci büyük yerleşim olarak bilinir. Kentin ilk kurulduğu yıllardaki adı Keleneia'dır.

Strabon  yazılarında bu kentin, Efes'ten sonra Asya topraklarındaki en büyük ticaret ve alışveriş merkezi olduğundan söz eder. Burasını İtalya’dan ve  Hellas’tan gelen ticaret eşyalarının genel ambarı olarak niteler. Apameia’nın içerisinden Marsyas Irmağı geçtiğini anlatır. Manyas Irmağının Maindros’a karıştığını Maindros Irmağının ise bir müddet daha aktıktan sonra Maindros Ovası denilen yerde Kayra ile Lidya arasındaki sınırı meydana getirdiğini kitabında ayrıntılı olarak anlatmış.

Şehirdeki ticari hayatın gelişmesinin en önemli sebebi Efes'e kadar uzanan ticari yolların kesim noktasında yer almasıdır.

Şehir kendi adına ve Efes ile birlikte ortak sikkeler bastırıldığı biliniyor. Hristiyanlık döneminde önemli bir dinsel merkezdir. Bulunduğu bölge nedeniyle sık sık deprem felaketiyle karşılaşmış. Bu depremler sonucu önemini kaybeden şehir zaman içerisinde tamamen terk edildi.

Bu önemli şehirden günümüzde kalan fazla bir bulgu yoktur. Mercimek Tepesi olarak adlandırılan bölgedeki yamaç üzerinde Helenistik Dönemden kalan bir tiyatro kalıntısı vardır. Bir kilise kalıntısı ile birkaç yapıya ait buluntular görülebilir.

KELAİNAİ ( Apamenai Kibotos)

Afyonkarahisar,  Dinar İlçesi yakınlarında bulunan antik dönem yerleşimidir.

Şehir ilk kurulduğu yıllarda Kelainai ismiyle biliniyordu. Yerleşim bir tepenin üzerinde bulunmaktaydı.

Apamenai şehri ise bu yerleşimin yakınlarında bulunan düz bir ovada Kral Antiokhos tarafından kurulmuştu.  Şehri  kuran Antiokhos annesi Apama ismiyle uyumlu olması amacıyla yeni kente Apamenai adını verdi. Yerleşim tepelerin arasında yer alan düz bir ovada yer almaktadır. Şehir kurulduktan sonra Kelainai’de yaşayanlarda buraya göç ettirildiler.

Şehir özelikle İÖ 6.yy’dan itibaren önem kazanmış olan civarın büyük ve önemli kentlerinden birisidir. Ticaret yolları üzerinde bulunması batı ve doğu ticaretinin özellikle Ankara ile Efes ticari yolunun merkezinde bulunması nedeniyle şehrin öneminin arttırdı.

Kalıntılar

Tiyatro : Helenistik dönemde yapılan tiyatro kısmen ortaya çıkarılmıştır. Tiyatro 7000 kişilik olup, Mercimek Tepesinin yamaçlarında yer alır. Sıra başlarındaki oturma grupları aslan ayağı şeklindedir.

Kilise veya manastır kalıntısı olduğu düşünülen bir yapı fazla yüksek olmayan bir tepenin üzerinde yer alır.

Bir eve ait olduğu düşünülen ve kara yolunun yakınlarında bulunan bir yapı kalıntısı görülür.